<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:yandex="http://news.yandex.ru" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:turbo="http://turbo.yandex.ru">
<channel>
<title>Мақолалар2 - MEDIATOR.UZ - Nizoni tezkorlik bilan ko‘rib chiqish</title>
<link>https://mediator.uz/</link>
<description>Мақолалар2 - MEDIATOR.UZ - Nizoni tezkorlik bilan ko‘rib chiqish</description><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://mediator.uz/jangiliklar/330-arbitrazh-muokamasi-bilan-boli-ishlarning-onunij-asoslari-takomillashtirildi.html</link>
<author>nazarbek</author>
<category>Янгиликлар / Ўзбекистон янгиликлари / Арбитраж / Мақолалар2</category>
<pubDate>Wed, 18 May 2022 14:01:09 +0500</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<header><h1>Ф.Отахонов. Арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ ишларнинг қонуний асослари такомиллаштирилди</h1></header><h4 style="margin-top:0px;color:rgb(0,0,0);font-family:Merriweather, sans-serif;font-size:16px;font-style:normal;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">ҚОНУН ШАРҲИ</h4><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">2022 йил 16 майда Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида» қонун имзоланди.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Ҳозирги замонда иқтисодиётнинг глобаллашуви тез чуқурлашаётган, хўжаликлараро, давлатлараро алоқалар ривожланаётган ҳамда минтақавий ва халқаро миқёсда қонунчилик бир хиллаштирилаётган шароитда ҳам миллий, ҳам халқаро даражада бозор муносабатларининг асосий элементларидан бири ҳисобланган халқаро тижорат арбитражи тижорат ва инвестиция низоларини ҳал этишнинг муқобил, суддан ташқари шакли сифатида тобора катта аҳамият касб этиб бормоқда. </p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>2021 йил 16 февралда қабул қилиб, 16 августдан кучга кирган «<strong style="font-weight:700;">Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида</strong>»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни </i>БМТнинг халқаро савдо ҳуқуқи бўйича Комиссияси томонидан қабул қилинган ва БМТ Бош Ассамблеяси томонидан маъқулланган ЮНСИТРАЛнинг Халқаро савдо арбитражи тўғрисидаги намунавий қонуни асосида, шунингдек арбитраж муҳокамаси соҳасида жаҳондаги илғор амалиёт ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилган.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Ҳозирги кунда жаҳоннинг 85 та мамлакатида қабул қилинган 118 та қонунлар, шу жумладан, АҚШ, Канада, Сингапур, Россия, Украина, Туркманистон, Ўзбекистон, Евроиттифоқ мамлакатлари қонунлари мазкур Намунавий қонун асосида қабул қилган.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Қонун <strong style="font-weight:700;">56 та</strong> моддани қамраб олган <strong style="font-weight:700;">8 та бобдан</strong> иборат бўлиб, унда қуйидагилар: <strong style="font-weight:700;">умумий қоидаларда, арбитраж келишуви, арбитраж судининг таркиби ва юрисдикцияси, таъминлаш чоралари ва дастлабки қарорлар, арбитраж муҳокамасини юритиш, арбитражнинг ҳал қилув қарорини қабул қилиш ва муҳокамани тугатиш, арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш, якунловчи қоидалар белгиланган.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Мазкур қонунни қабул қилишга ҳуқуқий замин яратиш йўлида бошқа мамлакатлар каби Ўзбекистоннинг биринчи қадамлари ҳам халқаро битимларга қўшилиш ва уларни ратификация қилишдан бошланган. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси <strong style="font-weight:700;">1993 йил 7 майда</strong> «Давлатлар ва ажнабий шахслар ўртасидаги инвестицияга доир низоларни ҳал этиш тартиби тўғрисида»ги (Вашингтон, 1965 йил) ва <strong style="font-weight:700;">1995 йил 22 декабрда</strong> «Чет эл арбитражлари қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисида» (Нью-Йорк, 1958 йил) конвенцияларига қўшилганлигини алоҳида таъкидлаш лозим.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Нью-Йорк конвенциясига ҳозирги кунда <strong style="font-weight:700;">169 та давлат</strong> қўшилган бўлиб, йилдан-йилга халқаро арбитражлар ва уларда кўрилаётган ишлар сони ортиб бормоқда. Конвенцияда арбитраж битимининг мажбурийлиги, арбитраж битими мавжуд бўлган низога нисбатан давлат судлари аралашуви доирасини чекланганлиги, чет эл арбитражлари қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш учун зарур бўлган ҳужжатлар ҳамда бундай қарорларни тан олиш ва ижрога қаратишни рад қилиш учун асосларнинг аниқ рўйхати мустаҳкамланганлиги, «икки томонлама экзекватура» принципидан воз кечилганлиги кўплаб мамлакатларнинг миллий қонунчилигида кенг тан олиниб, ўз ифодасини топган.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Мазкур Конвенцияга мувофиқ мамлакатимизда чет эл арбитражлари томонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш мажбурияти мавжуд ва амалга ошириш механизми яратилган.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">ҚОНУННИ ИШЛАБ ЧИҚИШ ЗАРУРАТИ</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Маълумки, «<strong style="font-weight:700;">Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида</strong>»ги Ўзбекистон Республикаси қонуни билан арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ ишларни кўриб чиқиш бўйича <strong style="font-weight:700;"><u>иқтисодий судларга</u></strong> бир қатор ваколатлар берилган эди. </i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Хусусан, қонунда арбитрни тайинлаш, арбитрни рад этишни қаноатлантириш, арбитр ваколатларининг амал қилишини тугатиш хусусидаги қарорни қабул қилиш, арбитраж судининг юрисдикцияси масаласи юзасидан қарорлар қабул қилиш, таъминлаш чорасини тан олиш ёки ижрога қаратиш; таъминлаш чорасини кўриш, далилларни олишга кўмаклашиш, арбитраж ҳал қилув қарорини бекор қилиш, арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризаларни кўриб чиқиш белгиланган. </i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Бироқ мазкур ваколатларни амалга оширишнинг аниқ механизмлари иқтисодий процессуал қонунчиликда назарда тутилмаганлиги боис иқтисодий судларда мазкур тоифадаги ишларни кўришда муаммолар юзага келаётган эди.</i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Шунингдек, иқтисодий судлар томонидан ҳакамлик муҳокамасига боғлиқ ишлар билан мамлакатимиздаги халқаро тижорат арбитражлари фаолияти билан боғлиқ ишларни кўришнинг аниқ </i>чегаралари белгиланмаганлиги қонунни қўллашда тушунмовчиликлар келиб чиқишига сабаб бўлди.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Бундан ташқари, мазкур қонуннинг қабул қилиниши чет эл арбитражлари ва мамлакатимиздаги халқаро тижорат арбитражлари фаолияти билан боғлиқ ишларни иқтисодий судлар томонидан кўриб чиқишнинг ўзига хос хусусиятларини процессуал қонунчиликда белгилашни тақозо этаётган эди.</i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">ҚОНУННИНГ ИЛМИЙ АСОСЛАНТИРИЛГАНЛИГИ</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Мазкур қонун лойиҳаси Қонунчилик палатасига Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан киритилган ва Қонунчилик палатаси унга илмий хулоса олиш учун<strong style="font-weight:700;">­­­­­­­­­­ </strong>Олий Мажлис ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институтига юборган. </i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Институтнинг асосий вазифаларидан бири парламент палаталарини илмий, ахборот-таҳлилий жиҳатдан таъминлаш ҳисобланади. </i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Мазкур қонун лойиҳаси институт илмий ходимлари томонидан ҳар тарафлама чуқур таҳлил қилинган ва лойиҳа юзасидан илмий хулоса Қонунчилик палатасига тақдим этилган. Шунингдек Қонунчилик палатасининг Халқаро ишлар ва парламентлараро қўмитаси депутатлари ҳамда Олий суд вакиллари иштирокида лойиҳани моддама-модда муҳокама қилиш жараёнида Институтнинг 20 дан ортиқ илмий асослантирилган таклифлари қонунни қабул қилишда эътиборга олинган.</i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига қуйидаги ўзгартиш ва қўшимчалар киритилган.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">Биринчи, </strong>Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг</i> (бундан буён – ИПК деб юритилади) <strong style="font-weight:700;">25-моддасига киритилган қўшимчалар мазмунига кўра арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ барча ишлар </strong><i>иқтисодий судга тааллуқлилиги белгиланди.</i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Шунингдек, </strong><i>арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ</i><strong style="font-weight:700;"> ишлар иштирокчиси юридик ёки жисмоний шахслар бўлишидан қатъи назар, фақат иқтисодий суд томонидан кўриб чиқилишига оид норма киритилди.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">Иккинчи, </strong></i><strong style="font-weight:700;">бундай ишлар арбитраж ташкил қилинган жой ҳисобга олинган ҳолда икки турга ажратилган бўлиб, </strong><i><strong style="font-weight:700;">биринчи турга</strong></i> –<strong style="font-weight:700;"> арбитрни тайинлаш; арбитрни рад этишни қаноатлантириш; арбитр ваколатларининг амал қилишини тугатиш хусусида қарор қабул қилиш; арбитраж судининг юрисдикцияси масаласи юзасидан қарорлар қабул қилиш; далилларни олишга кўмаклашиш; арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ҳақидаги </strong>ишлар иқтисодий судлар томонидан фақат, агар <strong style="font-weight:700;">арбитраж жойи</strong> Ўзбекистон Республикасида жойлашган бўлса, кўриб чиқилади. </p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">Иккинчи турга–</strong></i><strong style="font-weight:700;"> таъминлаш чораларини тан олиш ва ижрога қаратиш; таъминлаш чорасини кўриш; арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишлар </strong><i><strong style="font-weight:700;">чет эл арбитражларига</strong> ҳам, мамлакатимизда фаолият юритаётган арбитражларга ҳам бир хилда тааллуқли эканлиги белгиланди. </i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Учинчи, </strong>арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ ишларни судловга тегишлилиги бўйича <strong style="font-weight:700;">Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, яъни уларнинг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан кўриб чиқиши назарда тутилган.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Тўртинчи, алоҳида судловга тегишлилик қоидалари белгиланган ИПКнинг 37-моддасига киритилган қўшимчаларга мувофиқ: </strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">а) а</strong>рбитрни тайинлаш, арбитрни рад этишни қаноатлантириш, арбитр ваколатларининг амал қилишини тугатиш хусусида қарор қабул қилиш, арбитраж судининг юрисдикцияси масаласи юзасидан қарорлар қабул қилиш, далилларни олишга кўмаклашиш, шунингдек арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза <strong style="font-weight:700;">арбитраж жойлашган ердаги иқтисодий судга</strong> берилади;</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">б) таъминлаш чораларини тан олиш ва ижрога қаратиш, арбитраж судида кўрилаётган даъвони таъминлаш чораларини кўриш тўғрисидаги аризалар эса <strong style="font-weight:700;">арбитраж жойлашган ердаги ёки қарздор давлат рўйхатидан ўтказилган жойдаги ёхуд, агар қарздор давлат рўйхатидан ўтказилган жой номаълум бўлса, унинг мол-мулки турган жойдаги иқтисодий судга</strong> берилади.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Бешинчи,</strong> арбитрларнинг ва арбитраж муҳокамаси бошқа иштирокчиларининг иммунитетини таъминлаш мақсадида ИПКнинг 53-моддасига киритилган қўшимчага кўра <strong style="font-weight:700;">арбитрлар, арбитраж таркиби томонидан тайинланган экспертлар, арбитраж муассасасининг ходимлари</strong> – арбитраж муҳокамаси давомида ўзларига маълум бўлиб қолган ҳолатлар тўғрисида <strong style="font-weight:700;">гувоҳ сифатида судга чақирилиши ва сўроқ қилиниши</strong> мумкин эмаслиги белгиланди.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Олтинчи, </strong>халқаро ҳуқуқ нормаларига риоя қилган ҳолда чет эл арбитражи ва мамлакатимизда фаолият юритадиган арбитражлар учун бир хил тартиб ўрнатиш мақсадида ИПК 248-моддасига киритилган қўшимчага мувофиқ <strong style="font-weight:700;">арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш масалалари</strong>, агар арбитраж жойи Ўзбекистон Республикасида бўлса, ИПКнинг 33-бобида назарда тутилган тартибда, «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган ўзига хос хусусиятлар инобатга олинган ҳолда ҳал этилиши белгиланди.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">ИҚТИСОДИЙ ПРОЦЕССУАЛ КОДEКС ҚАНДАЙ ЯНГИ НОРМАЛАР БИЛАН ТЎЛДИРИЛДИ?</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Қонун билан Иқтисодий процессуал кодекс 1 та янги боб ва 10 та <strong style="font-weight:700;">янги моддалар билан тўлдирилди</strong>.</i></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i>Хусусан, ИПК янги </i><strong style="font-weight:700;">28<sup style="font-size:12px;line-height:0;">1</sup>-модда билан тўлдирилиб,</strong> унда а<strong style="font-weight:700;">рбитраж муҳокамаси билан боғлиқ ишлар жумласига «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган тўққизта турдаги аризалар ва илтимосномалар бўйича ишлар киришлиги белгиланди.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Шунингдек, ИПК <strong style="font-weight:700;">29<sup style="font-size:12px;line-height:0;">1</sup>-боб</strong> билан тўлдирилди ва унда арбитраж муҳокамаси билан боғлиқ ишларни юритиш иккита параграфга ажратилди.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Биринчи параграф – “</strong><i><strong style="font-weight:700;">Арбитраж муҳокамасига кўмаклашиш билан боғлиқ ишларни юритиш» </strong></i><strong style="font-weight:700;">деб номланиб, мазкур параграфда: </strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">а)арбитраж муҳокамасига кўмаклашиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқишнинг умумий қоидалари; а) аризанинг шакли ва мазмуни; </strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">в) аризага илова қилинадиган ҳужжатлар; г) арбитраж муҳокамасига кўмаклашиш билан боғлиқ ишлар бўйича суд муҳокамаси масалалари батафсил ифодаланган.</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Иккинчи параграфда </strong><i><strong style="font-weight:700;">арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш тўғрисидаги ишларни юритишга </strong></i>оид нормалар белгиланган. Хусусан, мамлакатимизда фаолият юритаётган арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш ҳуқуқи нафақат <strong style="font-weight:700;">арбитраж муҳокамасининг тарафига, балки ишда иштирок этишга жалб этилмаган, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари ҳақида арбитражнинг ҳал қилув қарори қабул қилинган шахсларга </strong>ҳам берилмоқда.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Бундан ташқари, <strong style="font-weight:700;">арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризанинг шакли ва мазмуни; аризани кўриб чиқиш тартиби; арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш асослари ва </strong>ажримнинг мазмунига қўйилган талаблар белгиланган.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">«ДАВЛАТ БОЖИ ТЎҒРИСИДА» ҚОНУНГА ҚАНДАЙ ЎЗГАРТИРИШ КИРИТИЛДИ?</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Ўзбекистон Республикасининг <strong style="font-weight:700;">«Давлат божи тўғрисида»</strong>ги қонунига ҳам ўзгартишлар ва қўшимча киритилди ва унга кўра арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш тўғрисидаги аризалардан<strong style="font-weight:700;"> БҲМнинг 2 баравари миқдорида давлат божи </strong>ундирилиши кўзда тутилди.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Янги Ўзбекистонда халқаро тижорат арбитражнинг замонавий талабларга тўла мос келадиган мустаҳкам қонуний асослари яратилибди. Эндиги вазифалар нималардан иборат?</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Аввало юқоридаги қонунларнинг қабул қилинганлиги қуйидагиларга: </p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">биринчидан</strong>,</i> Ўзбекистонда низоларни муқобил ҳал қилиш усули ҳисобланувчи фуқаролик жамиятининг муҳим институти сифатида арбитраж муҳокамаси институтини ривожлантиришга;</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">иккинчидан,</strong></i> ташқи иқтисодий фаолият соҳасидаги тадбиркорлик субъектлари, шу жумладан, инвесторларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун зарурий ҳуқуқий шарт-шароитлар яратишга;</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><i><strong style="font-weight:700;">учинчидан, </strong></i><strong style="font-weight:700;">ташқи савдо ҳамда бошқа ташқи иқтисодий фаолият турларини амалга оширишда шартномавий ва бошқа фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан юзага келадиган низолар, корпоратив тусдаги низолар, инвестициялар, интеллектуал мулк ва блокчейн технологиялари билан боғлиқ низоларни </strong>кўришда тарафларнинг вақти ва харажатларини қисқартиришни таъминлашга хизмат қилади.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Навбатдаги вазифалар эса Қонунга риоя қилиш ва бажаришга қаратилиши лозим.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">Бунинг учун <strong style="font-weight:700;">биринчи, </strong>Адлия вазирлиги, Савдо-саноат палатаси,Олий суд ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонунларнинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли, айниқса ишбилармон доиралар ўртасида тушунтирилишини таъминлаши лозим.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Иккинчи, </strong>мамлакатимизда жаҳоннинг етук арбитраж марказлари бўлмиш Париж, Лондон, Стокголм ва бошқа арбитраж муассасаларидан ўрнак олиб, улар билан бемалол рақобатлаша оладиган халқаро арбитраж судларини ташкил қилишни мақсад қилиш керак.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;"><strong style="font-weight:700;">Учинчи,</strong> халқаро тижорат арбитражи соҳасида етук мутахассисларни, шу жумладан, иқтидорли ёшларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини оширишни жаҳон андозаларига мос равишда олиб бориш лозим.</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;">﻿</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;text-align:right;"><strong style="font-weight:700;">Фозилжон ОТАХОНОВ,</strong></p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;text-align:right;">Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги </p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;text-align:right;">Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;text-align:right;"> ﻿директори, юридик фанлар доктори, профессор</p><p style="font-family:Merriweather, sans-serif;color:rgb(0,0,0);font-size:16px;font-style:normal;font-weight:100;letter-spacing:-0.11px;text-indent:0px;text-transform:none;white-space:normal;word-spacing:0px;text-align:right;"><a href="https://uza.uz/uz/posts/arbitrazh-muhokamasi-bilan-bogliq-ishlarning-qonuniy-asoslari-takomillashtirildi_373255" rel="external noopener">www.uza.uz</a></p>]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://mediator.uz/arbitrazh/129-fotahonov-halaro-tizhorat-arbitrazhi-trisidagi-onun-bozor-munosabatlarida-jangi-tamojillarga-jl-ochadi.html</link>
<author>nazarbek</author>
<category>Арбитраж / Мақолалар2</category>
<pubDate>Thu, 16 Sep 2021 18:09:10 +0500</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<header><h1>Ф.Отахонов. Халқаро тижорат арбитражи тўғрисидаги қонун бозор муносабатларида янги тамойилларга йўл очади</h1></header><p><a href="https://lpri.uz/wp-content/uploads/2021/09/mediatsiya-%D0%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B8-%D0%8E%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%E2%84%96180.pdf" rel="external noopener">Юклаб олиш</a></p>]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://mediator.uz/arbitrazh/maolalar2/48-0003.html</link>
<author>Mcshox</author>
<category>Мақолалар2</category>
<pubDate>Sat, 27 Feb 2021 12:26:31 +0500</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<header><h1>А.Хурсанов. Ф.Отахонов. Хaлқaро тижорат aрбитражи: инвесторлар учун қулай ҳуқуқий муҳит</h1></header><div style="text-align:justify;"><b>Сўнгги йилларда янги Ўзбекистонда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантириш учун қулай шарт-шароит яратиш, хусусий мулк муҳофазаси ва кафолатларининг ҳуқуқий механизмларини янада мустаҳкамлаш, инвестиция муҳити ва ишбилармонлик ҳолатини яхшилашга қаратилган чора-тадбирлар изчил равишда амалга оширилмоқда.</b></div><div style="text-align:justify;">Чет эл инвестицияларини, шу жумладан, тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб қилишдан манфаатдор давлатлар фаолиятининг устувор йўналиши қулай ҳуқуқий муҳитни яратиш, қонунларни ва уларни қўллаш амалиётини такомиллаштиришдан иборат. Давлатнинг бундай ижобий фаолиятини қўллашнинг муҳим объектларидан бири халқаро инвестиция ва тижорат низоларини ҳал қилиш соҳаси бўлиши керак. Нуфузли, малакали арбитраж давлатнинг халқаро ишбилармонлик муҳитида обрўли қиёфасини шакллантиради, обрў-эътиборини мустаҳкамлайди, бу эса ўз навбатида иқтисодиётни барқарорлаштиришга, шу жумладан қулай инвестиция муҳитини яратишга олиб келади.</div><div style="text-align:justify;">Жараённинг мослашувчанлиги, тижорат сирлари ва ишбилармонлик обрўсининг максимал даражада ҳимоя қилинишини таъминлаш учун махфийлик кафолатлари, арбитр сифатида малакали мутахассисларни танлаш имконияти – буларнинг барчаси халқаро тижорат арбитражини инвесторлар ва халқаро савдо субъектлари учун низоларни ҳал қилишнинг жозибали усулига айлантиради. Айнан шу сабабли ўз иқтисодиётига хорижий инвестициялар оқимини фаоллаштиришни истаган мамлакатлар халқаро тижорат арбитражини ҳам ҳуқуқий, ҳам ташкилий жиҳатдан ривожлантиришлари керак.</div><div style="text-align:justify;">Шу муносабат билан ЮНСИТРАЛ Халқаро савдо арбитражи тўғрисидаги Намунавий қонун асосида, шунингдек арбитраж муҳокамаси соҳасида жаҳон амалиётини ҳисобга олган ҳолда, Ўзбекистон Республикасининг «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Қонуни қабул қилинди.</div><div style="text-align:justify;">Қонун <b>56 та</b> моддани қамраб олган 8 та бобдан иборат бўлиб, уларда – <b>асосий тушунчалар, Қонуннинг қўлланиш соҳаси, халқаро тижорат арбитражига</b> ҳал этиш учун топшириладиган низолар, арбитрларнинг ва арбитраж муҳокамаси бошқа иштирокчиларининг иммунитети, арбитраж судининг мустақиллиги, суд аралашувининг чегаралари, <b>суднинг ваколати, ёзма</b><i> хабарларни олиш, эътироз билдириш ҳуқуқидан воз кечишга оид нормалар белгиланган.</i></div><div style="text-align:justify;"><b>Шунингдек, Қонунда арбитраж келишувининг таърифи ва шакли, даъво тақдим этиш ва унинг оқибатлари, таъминлаш чоралари ва дастлабки қарорлар, </b>арбитраж<i> судининг таъминлаш чораларини кўришга доир ваколатлари, дастлабки қарорларнинг алоҳида режими, арбитраж муҳокамасини юритиш тартиби, арбитражнинг ҳал қилув қарорини чиқариш ва муҳокамани тугатиш тўғрисидаги нормалар ҳам ўз ифодасини топган.</i></div><div style="text-align:justify;"><b>Қуйида арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан шикоят қилиш, у</b><i>ни тан олиш ва ижрога қаратишга оид масалаларни батафсил кўриб чиқамиз.</i></div><div style="text-align:justify;">Халқаро ҳуқуқ нормалари ва аксарият хорижий давлатлар, шу жумладан <b>Аргентина, Буюк Британия, Германия, Канада, Россия, Сингапур, Хито</b>й каби мамлакатлар қонунларида белгиланганидек, мазкур Қонунда ҳам <b>арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза</b><b>унинг устидан шикоят қилишнинг</b> ягона воситаси сифатида эътироф этилган.</div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан судга (иқтисодий судга ёки фуқаролик ишлари бўйича судга) шикоят қилиш ариза бериш йўли билан амалга оширилиши мумкин.</div><div style="text-align:justify;"><b>Шуни таъкидлаш лозимки, агар халқаро арбитраж жойи Ўзбекистон Республикасида жойлашган ҳолда арбитраж ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза халқаро арбитраж жойлашган жойдаги судга берилади. Масалан, халқаро арбитраж Тошкент шаҳрида жойлашган бўлса, арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза Тошкент туманлараро иқтисодий судига топширилади.</b></div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарори суд томонидан қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин, агар бекор қилиш тўғрисида ариза берган тараф қуйидагиларнинг далилини тақдим этса: а) арбитраж келишувининг тарафларидан бири қайсидир даражада муомалага лаёқатсиз эканлигини; ёки ушбу келишувнинг тарафлар уни қайси қонун ҳужжатларига бўйсундирган бўлса, ўша қонун ҳужжатлари бўйича, бундай қонун ҳужжати мавжуд бўлмаганда эса Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари бўйича ҳақиқий эмаслигини; б) тараф арбитр тайинланганлиги ҳақида ёки арбитраж муҳокамаси тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмаганлигини ёки бошқа сабабларга кўра ўз тушунтиришини тақдим эта олмаганлигини; в) арбитражнинг ҳал қилув қарори арбитражда ҳал қилиниши назарда тутилмаган ёки арбитражга мурожаат қилиш шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлигини ёхуд унда арбитраж келишувини қўллаш доирасидан четга чиқувчи масалалар бўйича қарор мавжудлигини, башарти арбитражда кўрилиши лозим бўлган масалалар бўйича қарорни арбитражга тегишли бўлмаган масалалардан ажратиб олиш мумкин бўлса, у ҳолда арбитраж ҳал қилув қарорининг арбитражга тегишли бўлмаган масалалар бўйича қарори мавжуд бўлган қисмигина бекор қилиниши мумкин; г) арбитраж судининг таркиби ёки арбитраж тартиб-таомили тарафларнинг келишувига мувофиқ эмаслигини, агар фақат бундай келишув Қонуннинг тарафлар чекиниши мумкин бўлмаган ҳар қандай қоидасига зид бўлмаса ёки бундай келишув мавжуд бўлмаса, Қонунга мувофиқ эмаслигини.</div><div style="text-align:justify;">Шунингдек, агар суд тарафларнинг аризаси мавжуд ёки мавжуд эмаслигидан қатъи назар: а) низо предмети Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатларига кўра арбитраж муҳокамасига тегишли эмаслигини; б) арбитражнинг ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республикасининг оммавий тартибига зид эканлигини аниқласа ҳам арбитражнинг ҳал қилув қарори бекор қилиниши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш чоғида суд ҳал қилув қарорини моҳияти бўйича қайта кўриб чиқишга ҳақли эмас.</div><div style="text-align:justify;"><b>Арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш. </b>Арбитражнинг ҳал қилув қарори тегишли тараф томонидан ихтиёрий ижро қилинади ёки «Чет эл арбитражлари қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисида»ги Ню-Ёрк Конвенциясига (1958 й.) (кейинги ўринларда – Конвенция деб юритилади) мувофиқ у қайси мамлакатда чиқарилганидан қатъи назар, ундирувчи томонидан ваколатли судга ёзма илтимоснома берилган тақдирда арбитражнинг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва мажбурий ижрога қаратиш мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Конвенция қабул қилинганига олтмиш йилдан ошди. Ҳозирги кунда унда дунёнинг <b>166 давлати</b> иштирок этмоқда, шунингдек, халқаро арбитраж (ҳакамлик) судларида кўриб чиқилаётган ишлар сони йилдан йилга кўпайиб бормоқда.</div><div style="text-align:justify;">Концепцияда назарда тутилган механизмлар, яъни: 1) арбитраж келишувининг мажбурийлиги, 2) арбитраж келишуви мавжуд бўлган низога давлат судлари аралашуви доирасининг чегараси, 3) чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва мажбурий ижрога қаратиш учун зарур бўлган ҳужжатларнинг узил-кесил рўйхати белгиланганлиги, 4) бундай ҳал қилув қарорларини тан олиш ва мажбурий ижрога қаратишни рад этиш асосларининг рўйхати аниқ белгиланганлиги Конвенциядан кейин қабул қилинган кўпгина мамлакатларнинг миллий қонун ҳужжатларида, шу жумладан Ўзбекистон Республикасининг «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Қонуни, Фуқаролик процессуал кодекси (42-боб) ва Иқтисодий процессуал кодекси (33-боб) эътироф этилган ва ўз ифодасини топган.</div><div style="text-align:justify;">Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (ИПК) 33-бобида чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишларни юритишга оид нормалар мустаҳкамланган бўлиб, у Ўзбекистон Республикасининг «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Қонуни 52-моддаси нормаларига мос келади.</div><div style="text-align:justify;">Унда ташқи иқтисодий фаолият иштирокчилари, яъни турли давлатлардаги субъектлар ўртасидаги низолар бўйича қабул қилинган <b>чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини</b> тан олиш ва ижрога қаратиш тартиби белгиланган. Масалан, Стокголм савдо палатаси ҳузуридаги арбитраж институти томонидан қабул қилинган ҳал қилув қарори бўйича Ўзбекистон компанияси қарздор сифатида, хорижий компания эса Ўзбекистонда арбитражнинг ҳал қилув қарорини ижро қилишни мақсад қилган ундирувчи сифатида намоён бўлади.</div><div style="text-align:justify;">ИПКда белгиланган тартиб бир қатор хусусиятларга эга ва муайян шартларда қўлланилади.</div><div style="text-align:justify;"><i>Биринчидан, </i>чет эл арбитражининг ҳал қилув қарори<i> (чет эл арбитражи деганда чет давлатнинг тарафлар ўртасидаги низони ҳал этиш учун доимий ёки вақтинча асосда фаолият кўрсатадиган нодавлат ташкилоти тушунилади),</i> агар у тегишли халқаро шартнома ва мамлакатимиз қонунчилигида назарда тутилган бўлса, Ўзбекистонда тан олинади ва ижрога қаратилади. Масалан, Чет эл арбитражлари қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги Ню-Ёрк Конвенцияси иштирокчиси бўлган мамлакатларда қабул қилинган арбитраж ҳал қилув қарорлари ўзаро тан олинади ва ижрога қаратилади.</div><div style="text-align:justify;"><i>Иккинчидан, </i>чет эл арбитражининг ҳал қилув қарори, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, у қонуний кучга кирган пайтдан эътиборан <b>уч йил муддат</b> ичида, тан олиш ва ижрога қаратиш учун тақдим этилиши мумкин. Агар ушбу муддат ўтказиб юборилган бўлса, чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш рад қилиниши мумкин бўлади.</div><div style="text-align:justify;"><i>Учинчидан, </i>чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ариза аризачи томонидан Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар иқтисодий судига қарздорнинг жойлашган ери ёки яшаш жойи бўйича ёхуд, агар қарздорнинг жойлашган ери ёки яшаш жойи номаълум бўлса, қарздор давлат рўйхатидан ўтказилган жой бўйича берилади.</div><div style="text-align:justify;"><i>Тўртинчидан, </i>аризанинг шакли ва мазмунига қўйилган талабга қатъий риоя қилиниши лозим, унга риоя қилинмаса камчиликларни бартараф қилиш учун аризачига қайтарилади. Ариза ёзма шаклда берилади ва у аризачи ёки унинг вакили томонидан имзоланган бўлиши лозим. Аризада қуйидагилар кўрсатилган бўлиши керак: ариза берилаётган иқтисодий суднинг номи; чет эл арбитражининг номи ва жойлашган ери ҳамда унинг таркиби; ишда иштирок этувчи шахсларнинг номлари (фамилияси, исми, отасининг исми), уларнинг жойлашган ери (почта манзили) ёки яшаш жойи; аризачи тан олиш ва ижрога қаратишни сўраётган чет эл арбитражининг ҳал қилув қарори тўғрисидаги маълумотлар; аризачининг чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномаси; илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.</div><div style="text-align:justify;">Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади: 1) чет эл арбитражининг ҳал қилув қарори ёки унинг чет давлат ёки Ўзбекистон Республикасининг ваколатли органи томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси; 2) арбитраж муҳокамаси тўғрисидаги битимнинг асли ёки унинг чет давлатнинг ёки Ўзбекистон Республикасининг ваколатли органи томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси; 3) ҳал қилув қарори қисман ижро этилганлиги тўғрисидаги ҳужжат, агар у илгари тегишли чет давлат ҳудудида ижро этилган бўлса;4) ўзига қарши ҳал қилув қарори қабул қилинган ва процессда иштирок этмаган тараф ишни кўриш вақти ҳамда жойи тўғрисида ўз вақтида ва тегишли тартибда хабардор қилинганлигини англатувчи ҳужжат; 5) вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ишончнома ёки бошқа ҳужжат; 6) чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризанинг кўчирма нусхаси қарздорга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат; 7) агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, белгиланган тартибда ва миқдорда давлат божи ҳамда почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар; 8) агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, юқорида кўрсатилган ҳужжатларнинг белгиланган тартибда тасдиқланган давлат тилидаги таржимаси.</div><div style="text-align:justify;"><i>Бешинчидан, </i>ариза, у иқтисодий судга келиб тушган кундан эътиборан <b>олти ойдан</b> ошмаган муддатда суд мажлисида кўрилади.</div><div style="text-align:justify;">Ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида иқтисодий суд ажрим билан хабардор қилинади, аммо суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган шахсларнинг келмаганлиги ишни кўриш учун тўсқинлик қилмайди.</div><div style="text-align:justify;">Аризани кўриш натижалари бўйича иқтисодий суд ажрим чиқаради ва белгиланган тартибда ижро ҳаракатларини амалга ошириш учун ижро варақасини беради.</div><div style="text-align:justify;"><i>Олтинчидан, </i>иқтисодий суд ҳал қилув қарори ўзига қарши қаратилган тарафнинг аризасига кўра, чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олишни ва ижрога қаратишни рад қилади. Рад қилиш асослари ИПКнинг 256-моддаси ва Ўзбекистон Республикасининг «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Қонуни 52-моддаси аниқ белгиланган.</div><div style="text-align:justify;">Агар <b>халқаро арбитраж Ўзбекистон ҳудудида жойлашган</b> бўлса, унинг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро қилиш учун юқоридаги қонун нормалари эмас, балки <b>ҳакамлик судларининг ҳал қилув қарорлари</b> бўйича ижро варақаси олиш тартиби қўлланилишига эътибор қаратиш лозим.</div><div style="text-align:justify;">Хулоса қилиб айтганда мазкур Қонун халқаро тижорат арбитражини ривожлантириш; арбитраж муҳокамаси институтининг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш; тадбиркорлик субъектлари, шу жумладан хорижий инвесторларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун зарурий ҳуқуқий шарт-шароитлар яратиш; халқаро тижорат арбитражи соҳасида илмий ходимлар ва етук мутахассисларни тайёрлашга хизмат қилади.</div><div style="text-align:justify;"> </div><div style="text-align:right;">Абдулло <a href="http://senat.uz/uz/senators/view/46" rel="external noopener">ХУРСАНОВ</a>,</div><div style="text-align:right;">Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати аъзоси,</div><div style="text-align:right;">«Олмалиқ кон-металлургия комбинати» акциядорлик</div><div style="text-align:right;">жамияти бошқаруви раиси,</div><div style="text-align:right;"><a href="https://lpri.uz/rahbariyat/" rel="external noopener">Фозилжон ОТАХОНОВ,</a></div><div style="text-align:right;">Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик</div><div style="text-align:right;">муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директори, юридик фанлар доктори</div><div style="text-align:right;"><a href="https://www.uza.uz/uz/posts/halqaro-tizhorat-arbitrazhi-investorlar-uchun-qulay-huquqiy-muhit_242418" rel="external noopener">ЎзА</a></div><div style="text-align:justify;"><br></div>]]></turbo:content>
</item><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://mediator.uz/arbitrazh/maolalar2/47-0002.html</link>
<author>Mcshox</author>
<category>Мақолалар2</category>
<pubDate>Sat, 27 Feb 2021 12:19:32 +0500</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<header><h1>Ш.Полванов. Ф.Отахонов. “Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни: мазмун-моҳияти ва аҳамияти</h1></header><div style="text-align:justify;">Юқоридагиларни инобатга олиб, қонунни қабул қилинишининг зарурати қуйидагилар билан асосланади: <b>биринчидан,</b> Ўзбекистон Республикасида халқаро тижорат арбитраж судларининг фаолиятини ташкил этиш ва тугатиш тартибини ҳуқуқий тартибга солиш, халқаро арбитраж суди фаолиятининг асосий принципларини белгилаш; <b>иккинчидан</b>, хорижий инвесторлар, шунингдек миллий компанияларни чет эллик ҳамкорлар билан ўзаро муносабатларида уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш; <b>учинчидан,</b> низоларни кўришда миллий компаниялар сарф-харажатларини қисқартириш, арбитраж ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижро этиш механизмларини белгилаш ва шу асосда халқаро шартномаларнинг низоли масалаларини ҳал қилишда мамлакатнинг минтақадаги обрўсини ошириш.</div><div style="text-align:justify;"><b>Қонуннинг тузилиши ва мазмуни.</b></div><div style="text-align:justify;">Қонун БМТнинг халқаро савдо ҳуқуқи бўйича Комиссияси томонидан қабул қилинган ва БМТ Бош Ассамблеяси томонидан маъқулланган ЮНСИТРАЛнинг Халқаро савдо арбитражи тўғрисидаги Намунавий қонуни асосида, шунингдек арбитраж муҳокамаси соҳасида жаҳон амалиёти ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқилган.</div><div style="text-align:justify;">Ҳозирги кунда жаҳоннинг <b>84 та</b> мамлакатида қабул қилинган <b>117 та қонунлар</b>, шу жумладан, <b>АҚШ, Канада, Сингапур, Россия, Украина, Туркманистон, Евроиттифоқ мамлакатлари</b> қонунлари мазкур Намунавий қонун асосида қабул қилган.</div><div style="text-align:justify;">Қонун <b>56 та</b> моддани қамраб олган 8 та бобдан иборат бўлиб, уларда қуйидагилар: <b>умумий қоидаларда</b> асосий тушунчалар, Қонуннинг қўлланиш соҳаси, халқаро тижорат арбитражига ҳал этиш учун топшириладиган низолар, арбитрларнинг ва арбитраж муҳокамаси бошқа иштирокчиларининг иммунитети, арбитраж судининг мустақиллиги, суд аралашувининг чегаралари, суднинг ваколати, ёзма хабарларни олиш, эътироз билдириш ҳуқуқидан воз кечишга оид нормалар белгиланган.</div><div style="text-align:justify;">Шунингдек, Қонунда арбитраж келишувининг таърифи ва шакли, арбитраж келишувининг предмети бўлган масала юзасидан судга даъво тақдим этиш ва унинг оқибатлари, арбитраж муҳокамаси тарафининг таъминлаш чораларини кўриш ҳақида арбитраж муҳокамасидан олдин ёки арбитраж муҳокамаси вақтида ариза билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқи батафсил ёритиб берилган.</div><div style="text-align:justify;">Шу ўринда, <b>арбитраж келишуви</b> – тарафларнинг шартномавий хусусиятга эгалигидан ёки эга эмаслигидан қатъи назар, бирор-бир аниқ ҳуқуқий муносабат билан боғлиқ бўлган, улар ўртасида юзага келган ёки юзага келиши мумкин бўлган барча ёки муайян низоларни арбитражга топшириш тўғрисидаги келишуви эканлигини қайд қилиш лозим. Арбитраж келишуви ёзма шаклда шартномадаги арбитраж шарти тарзида ёки алоҳида келишув тарзида тузилиши мумкин.</div><div style="text-align:justify;"><b>Арбитраж судининг таркиби ва юрисдикцияси</b> масалалари Қонуннинг алоҳида бобида белгиланган бўлиб, унга кўра тарафлар ўз хоҳишига биноан арбитрлар сонини белгилашлари мумкин, аммо уларнинг сони тоқ бўлиши керак.</div><div style="text-align:justify;">Ҳакамлик судидан фарқли равишда арбитраж судида агар тарафлар бошқача шартлашмаган бўлса, ҳеч бир шахс ўзининг фуқаролиги сабабли арбитр сифатида иштирок этиш ҳуқуқидан маҳрум қилиниши мумкин эмас. Аммо, арбитрни тайинлаш чоғида суд тарафларнинг келишувига мувофиқ арбитрга қўйиладиган ҳар қандай талабни ҳамда мустақил ва холис арбитрни тайинлашни таъминлаши мумкин бўлган фикрларни лозим даражада инобатга олади, якка тартибдаги арбитр ёки учинчи арбитр тайинланган тақдирда эса фуқаролиги тарафларнинг фуқаролигидан бошқа фуқароликка эга бўлган арбитрни тайинлаш мақбул эканлигини ҳам эътиборга олади.</div><div style="text-align:justify;">Арбитр фақат унинг холислиги ёки мустақиллиги борасида асосли шубҳалар келтириб чиқарувчи ҳолатлар мавжуд бўлган ёки у тарафлар келишуви томонидан қўйилган талабларга мос келмаган тақдирда <b>рад этилиши мумкин</b>. Тараф ўзи тайинлаган ёки тайинланишида ўзи иштирок этган арбитрни рад этиш ҳақида фақат у тайинланганидан кейин ўзига маълум бўлиб қолган сабаблар бўйича арз қилиши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитр юридик жиҳатдан ёки амалда ўз вазифаларини бажара олмай қолса ёҳуд бошқа сабабларга кўра асоссиз кечикиш туфайли уларни амалга оширишга киришмаса, агар арбитр ўзини ўзи рад этса ёки тарафлар бундай тугатиш борасида келишиб олса, унинг ваколатлари тугатилади. Бундай ҳолатда қонунда белгиланган тартибда янги арбитр тайинланади.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж судида <b>юрисдикцияни</b> белгилаш, яъни мазкур арбитраж суди унга тақдим қилинган даъво аризасини мазмунан кўриб чиқиб, ҳал этиш ваколати бор ёки йўқлигини аниқлаши муҳим аҳамиятга эга. Бу вазифани аниқлаш, аввало, арбитраж суди томонидан ўз юрисдикцияси тўғрисида, шу жумладан, арбитраж келишувининг мавжудлиги ёки ҳақиқийлиги борасидаги ҳар қандай эътироз бўйича ўзи қарор чиқариш орқали ёки қонунда белгиланган ҳолатлар ва тартибда тегишли давлат суди қарори билан амалга оширилади.</div><div style="text-align:justify;"><b>Қонуннинг ўзига хос жиҳатларидан бири унинг 4-бобида таъминлаш чоралари ва дастлабки қарорлар қабул қилишга оид нормалар белгиланганлигидир. </b>Мазкур бобда арбитраж судининг таъминлаш чораларини кўришга доир ваколатлари, таъминлаш чораларини кўриш шартлари, дастлабки қарорларни чиқариш тўғрисидаги ариза ва дастлабки қарорларни чиқариш шартлари ҳамда унинг алоҳида режими, таъминлаш чораларини ўзгартириш, тўхтатиб туриш ёки бекор қилиш, таъминотни тақдим этиш, ахборотни ошкор этиш, чиқимлар ва зарарлар, таъминлаш чораларини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳамда уни тан олишни ёки ижрога қаратишни рад қилиш учун асослар, суднинг таъминлаш чораларини кўриш ваколатлари батафсил ёритилган.</div><div style="text-align:justify;"><b>Арбитраж муҳокамасини юритишга оид нормалар белгиланган Қонуннинг 5-бобида </b>арбитраж муҳокамаси жараёнида тарафларга нисбатан тенг муносабатда бўлиш таъминланиши ва ҳар бир тарафга ўз нуқтаи назарини баён этиш учун барча имкониятлар берилиши кераклигига урғу берилган. Шунингдек, давлат судларидан фарқли ўлароқ, тарафлар, ушбу Қонун қоидаларига риоя этиш шарти билан, арбитраж суди томонидан муҳокаманинг юритилиши тартиб-таомили тўғрисида, шу жумладан арбитраж жойи, арбитраж муҳокамасининг тили ва бошланиши каби масалаларни, ўз хоҳишига кўра келишиб олиши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж судига берилган ваколатлар ҳар қандай далилнинг мақбуллиги, алоқадорлиги, муҳимлиги ва аҳамиятлилигини аниқлашга доир ваколатларни ўз ичига олади.</div><div style="text-align:justify;">Даъво аризаси ва даъво бўйича эътирозларга оид белгиланган нормаларга кўра тарафлар томонидан келишилган ёки арбитраж суди томонидан белгиланган муддат мобайнида даъвогар ўзининг даъво талабини тасдиқловчи ҳолатлар ҳақида, ҳал этилиши лозим бўлган масалалар ва ўз даъво талабларининг мазмуни тўғрисида арз қилиши керак, жавобгар эса, агар тарафлар бундай аризаларнинг зарур қисмлари борасида бошқача шартлашмаган бўлса, ушбу масалалар бўйича ўз эътирозларини билдириши керак.</div><div style="text-align:justify;"><b>Арбитраж суди даъво аризасини кўриб чиқишни икки хил усулда амалга ошириши мумкин: </b><i>биринчиси</i>, тарафлар ёки уларнинг вакиллари иштирокида суд мажлисида оғзаки эшитув ёки оғзаки музокаралар ўтказиш, <i>иккинчиси</i>, суд мажлиси ўтказмасдан тарафлар томонидан тақдим қилинган ҳужжатлар ва бошқа материаллар асосида қарор қабул қилиш орқали. Бироқ, агар тарафлар оғзаки эшитувни ўтказмаслик тўғрисида келишиб олмаган бўлса, арбитраж суди исталган тарафнинг илтимосига кўра, бундай эшитувни муҳокаманинг тегишли босқичида ўтказиши керак.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж судига ҳужжатларни тақдим этмаслик ёки тарафларнинг келмаслигининг ҳуқуқий оқибатлари Қонунда аниқ белгиланган бўлиб, унга кўра, узрли сабаб кўрсатилмаган ҳолда: 1) даъвогар ўзининг даъво аризасини тақдим этмаган тақдирда, арбитраж суди муҳокамани тугатади; 2) жавобгар даъво бўйича ўз эътирозларини тақдим этмаган тақдирда, арбитраж суди эътирозлар тақдим этилмаганлиги фактига даъвогар фикрларининг тан олиниши сифатида қарамай, муҳокамани давом эттиради; 3) исталган тараф эшитувга келмаганда ёки ҳужжатли далилларни тақдим этмаганда, арбитраж суди муҳокамани давом эттириши ва ўзида мавжуд бўлган далиллар асосида ҳал қилув қарорини чиқариши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж судининг яна бир ўзига хос жиҳатларидан бири <b>низонинг моҳиятига нисбатан қўлланиладиган нормалар</b><b>ва уларни тарафлар томонидан мустақил танлаш ҳуқуқининг мавжудлигидир</b>.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж суди низони тарафлар низонинг моҳиятига нисбатан қўлланилиши учун танлаган ҳуқуқ нормаларига мувофиқ ҳал этади, яъни тарафларнинг хоҳиши арбитраж суди учун мажбурий ҳисобланади.</div><div style="text-align:justify;">Агар бошқача қоида кўрсатилмаган бўлса, бирор-бир давлатнинг ҳар қандай ҳуқуқи ёки ҳуқуқ тизими кўрсатилганлиги унинг бир-бирига зид нормаларига эмас, балки ушбу давлатнинг моддий ҳуқуқига бевосита ҳавола қилувчи сифатида талқин қилиниши керак.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж суди ҳал қилув қарорини адолатлилик бўйича ёки «дўстона воситачи» сифатида фақат тарафлар унга тўғридан-тўғри ваколат берган тақдирдагина қабул қилади. Барча ҳолларда арбитраж суди ҳал қилув қарорини шартнома шартларига мувофиқ ва мазкур битимга нисбатан қўлланилиши мумкин бўлган савдо урф-одатларини ҳисобга олган ҳолда қабул қилади.</div><div style="text-align:justify;">Бир нафардан ортиқ арбитр томонидан арбитраж муҳокамасини ўтказишда, агар тарафлар бошқача шартлашмаган бўлса, арбитраж судининг ҳар қандай ҳал қилув қарори арбитраж суди барча аъзоларининг <b>кўпчилик овози</b> билан чиқарилади.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж муҳокамаси жараёнида тарафлар низони келишув битими тузиш орқали ҳам ҳал қилишлари мумкин. Бундай ҳолларда арбитраж суди муҳокамани тугатади ва тарафларнинг илтимосига кўра, агар ўзининг эътирозлари мавжуд бўлмаса, тарафлар келишган шартлар асосида арбитраж ҳал қилув қарорини қабул қилади. Бундай арбитраж ҳал қилув қарори низонинг моҳиятига кўра ҳар қандай бошқа арбитражнинг ҳал қилув қарори каби кучга эга бўлади ва ўша қарор каби ижро этилиши лозим.</div><div style="text-align:justify;"><b>Қонунда</b><b>арбитраж ҳал қилув қарорининг шакли ва мазмунига алоҳида эътибор қаратилган бўлиб, </b>у ёзма шаклда чиқарилиши ва якка тартибдаги арбитр томонидан ёки арбитрлар томонидан имзоланиши керак. Бироқ, бир нафардан ортиқ арбитр томонидан ўтказиладиган арбитраж муҳокамасида, башарти бошқа имзоларнинг мавжуд эмаслиги сабаблари кўрсатилса, арбитраж суди барча аъзоларининг кўпчилик имзолари мавжуд бўлиши етарлидир. Масалан, арбитраж муҳокамасида уч нафар арбитр иштирок этган, аммо ҳал қилув қарорини икки нафар арбитр имзолаган, учинчи арбитр томонидан имзоланмаган ва унинг сабаби ҳал қилув қарорида кўрсатилган бўлса, бундай ҳал қилув қарори давлат судлари ҳал қилув қарорларидан фарқли равишда қонуний кучга эга бўлади.</div><div style="text-align:justify;">Қоида тариқасида, арбитражнинг ҳал қилув қарорида у нималарга асосланганлигининг сабаблари кўрсатилиши керак, бундан тарафлар сабаблар кўрсатилиши керак эмаслигига келишиб олган ёки арбитраж ҳал қилув қарори келишилган шартлар асосидаги қарор деб ҳисобланган ҳоллар мустасно.</div><div style="text-align:justify;">Арбитраж муҳокамаси якуний арбитраж <b>ҳал қилув қарори</b> чиқарилганда ёки қуйидаги ҳолларда <b>арбитраж муҳокамасини тугатиш тўғрисида</b><b>қарор</b> чиқарилганда тугатилади: 1) даъвогар ўз даъвосини чақириб олса, агар жавобгар муҳокама тугатилишига қарши эътирозлар билдирмаса ва арбитраж суди жавобгарнинг низо узил-кесил ҳал қилинишидан қонуний манфаатдорлигини тан олмаса; 2) тарафлар муҳокамани тугатиш тўғрисида келишиб олса; 3) арбитраж суди бирор-бир бошқа сабабга кўра муҳокамани давом эттиришни зарур эмас ёки имконсиз деб топса.</div><div style="text-align:justify;">Шунингдек, Қонунда арбитражнинг ҳал қилув қарорини тузатиш ва шарҳлаш, арбитражнинг қўшимча ҳал қилув қарорини чиқариш шартлари, тартиби ва муддатлари ҳам белгиланган.</div><div style="text-align:justify;">Халқаро ҳуқуқ нормалари ва аксарият хорижий давлатлар, шу жумладан, <b>Аргентина, Буюк Британия, Германия, Канада, Россия, Сингапур, Хитой к</b>аби мамлакатлар қонунларида белгиланганидек, мазкур Қонунда ҳам <b>арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги ариза</b><b>унинг устидан шикоят қилишнинг</b> ягона воситаси сифатида эътироф этилган.</div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарори устидан судга (иқтисодий судга ёки фуқаролик ишлари бўйича судга) шикоят қилиш илтимоснома киритиш йўли билан амалга оширилиши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарори суд томонидан қуйидаги ҳолларда бекор қилиниши мумкин, агар бекор қилиш тўғрисида ариза берган тараф қуйидагиларнинг далилини тақдим этса: а) арбитраж келишувининг тарафларидан бири қайсидир даражада муомалага лаёқатсиз эканлигини; ёки ушбу келишувнинг тарафлар уни қайси қонун ҳужжатларига бўйсундирган бўлса, ўша қонун ҳужжатлари бўйича, бундай қонун ҳужжати мавжуд бўлмаганда эса Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари бўйича ҳақиқий эмаслигини; б) тараф арбитр тайинланганлиги ҳақида ёки арбитраж муҳокамаси тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмаганлиги ёки бошқа сабабларга кўра ўз тушунтиришини тақдим эта олмаганлигини; в) арбитражнинг ҳал қилув қарори арбитражда ҳал қилиниши назарда тутилмаган ёки арбитражга мурожаат қилиш шартларига тўғри келмайдиган низо бўйича чиқарилганлиги ёҳуд унда арбитраж келишувини қўллаш доирасидан четга чиқувчи масалалар бўйича қарор мавжудлиги, башарти арбитражда кўрилиши лозим бўлган масалалар бўйича қарорни арбитражга тегишли бўлмаган масалалардан ажратиб олиш мумкин бўлса, у ҳолда арбитраж ҳал қилув қарорининг арбитражга тегишли бўлмаган масалалар бўйича қарори мавжуд бўлган қисмигина бекор қилиниши мумкин бўлса; г) арбитраж судининг таркиби ёки арбитраж тартиб-таомили тарафларнинг келишувига мувофиқ эмаслиги, агар фақат бундай келишув Қонуннинг тарафлар чекиниши мумкин бўлмаган ҳар қандай қоидасига зид бўлмаса ёки бундай келишув мавжуд бўлмаса, Қонунга мувофиқ эмаслигини.</div><div style="text-align:justify;">Шунингдек, агар суд: а) низо предмети Ўзбекистон Республи-касининг қонун ҳужжатларига кўра арбитраж муҳокамасига тегишли эмаслигини; б) арбитражнинг ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республи-касининг оммавий тартибига зид эканлигини аниқласа ҳам тарафларнинг илтимосномаси мавжуд ёки мавжуд эмаслигидан қатъи назар арбитраж-нинг ҳал қилув қарори бекор қилиниши мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Арбитражнинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқиш чоғида суд ҳал қилув қарорини моҳияти бўйича қайта кўриб чиқишга ҳақли эмас.</div><div style="text-align:justify;"><b>Арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш. </b>Арбитражнинг ҳал қилув қарори тегишли тараф томонидан ихтиёрий ижро қилинади ёки “Чет эл арбитражлари қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисида”ги Нью-Йорк Конвенциясига (1958 й.) мувофиқ, у қайси мамлакатда чиқарилганидан қатъи назар, ундирувчи томонидан ваколатли судга ёзма илтимоснома берилган тақдирда арбитражнинг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва мажбурий ижрога қаратиш мумкин.</div><div style="text-align:justify;">Хусусан, агар ҳал қилув қарори чет давлат арбитражи томонидан қабул қилинган бўлса, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 33-бобида белгиланган қоидаларга риоя қилинган ҳолда тан олиниши ва ижрога қаратилиши мумкин. Ўзбекистонда фаолият юритадиган халқаро арбитраж судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижрога қаратиш учун эса ҳакамлик судлари ҳал қилув қарорлари бўйича ижро варақаси олиш тартиби тадбиқ этилади.</div><div style="text-align:justify;"><b>Мазкур Қонуннинг ўзига хос хусусиятларидан яна бири унда арбитражнинг махфийлигига оид норма алоҳида моддада белгиланганлигидир. </b>Унга кўра, агар тарафлар бошқача келишиб олмаган бўлса, арбитраж муҳокамаси учун тайёрланган ҳамда ушбу муҳокама жараёнида тайёрланган барча ҳужжатлар махфий хусусиятга эга бўлади.</div><div style="text-align:justify;"><b>Кутилаётган натижалар.</b></div><div style="text-align:justify;">Мазкур Қонуннинг қабул қилинганлиги қуйидагиларга: <b><i>биринчидан</i></b><i>,</i> Ўзбекистонда низоларни муқобил ҳал қилиш усули ҳисобланувчи ва оммавий аҳамиятга эга бўлган функцияни амалга оширувчи фуқаролик жамиятининг муҳим институти сифатида арбитраж муҳокамаси институтини ривожлан-тиришга; <b><i>иккинчидан,</i></b> ташқи иқтисодий фаолият соҳасидаги тадбиркорлик субъектлари, шу жумладан, инвесторларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун зарурий ҳуқуқий шарт-шароитлар яратишга; <b><i>учинчидан,</i></b> ташқи савдо ҳамда бошқа ташқи иқтисодий фаолият турларини амалга оширишда шартномавий ва бошқа фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан юзага келадиган низолар, корпоратив тусдаги низолар, инвестициялар, интеллектуал мулк ва блокчейн технологиялари билан боғлиқ низоларни кўришда тарафларнинг вақти ва харажатларини қисқартиришни таъминлашга; <b><i>тўртинчидан</i></b><i>,</i> халқаро тижорат арбитражи соҳасида етук мутахассисларни, шу жумладан, иқтидорли ёшларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини оширишни жаҳон андозаларига мос равишда олиб боришга хизмат қилади.</div><p><br></p><div style="text-align:right;"><b>Шухрат</b><a href="http://senat.uz/uz/senators/view/46" rel="external noopener"><b>ПОЛВАНОВ</b></a>,</div><div style="text-align:right;">Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси</div><div style="text-align:right;">Қонунчилик палатасининг Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси раиси ўринбосари,</div><div style="text-align:right;"> </div><div style="text-align:right;"><b>Фозилжон ОТАХОНОВ,</b></div><div style="text-align:right;">Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари институти директори, юридик фанлар доктори</div><div style="text-align:justify;"><br></div>]]></turbo:content>
</item></channel></rss>