<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:yandex="http://news.yandex.ru" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:turbo="http://turbo.yandex.ru">
<channel>
<title>Maqolalar - MEDIATOR.UZ - Nizoni tezkorlik bilan ko‘rib chiqish</title>
<link>https://mediator.uz/</link>
<description>Maqolalar - MEDIATOR.UZ - Nizoni tezkorlik bilan ko‘rib chiqish</description><item turbo="true">
<turbo:extendedHtml>true</turbo:extendedHtml>
<link>https://mediator.uz/hakamlik-sudi/x5/1615-yangi-o‘zbekistonda-muqobil-nizoni-hal-qilishga-qaratilgan-muhim-islohot-sari-qadam-qo‘yildi.html</link>
<author>Mcshox</author>
<category>Maqolalar</category>
<pubDate>Fri, 08 May 2026 00:07:21 +0500</pubDate>
<turbo:content><![CDATA[<header><h1>Yangi O‘zbekistonda muqobil nizoni hal qilishga qaratilgan muhim islohot sari qadam qo‘yildi</h1></header><h4 class="mt0" style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">2026-yil 21-aprelda “Hakamlik sudlari faoliyati yanada takomillashtirilishi hamda byudjet intizomi kuchaytirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi.</span></h4> <p style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>Qonun mazmun-mohiyati yuzasidan yuridik fanlari doktori, professor, hakamlik sudyasi Foziljon Otaxonov bilan suhbatlashdik.</strong></span></p> <p style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Yangi O‘zbekistonda nizolarni muqobil hal qilish mexanizmlarini rivojlantirish davlat huquqiy siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. </span></p> <p style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Hakamlik sudlari fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlari huquqlarini tezkor va samarali himoya qilishda muhim vosita sifatida shakllanib bormoqda. </span></p> <table border="0" style="width:100%;border-collapse:collapse;background-color:#ffffff;margin:20px 0px;height:482.2px;"><colgroup><col style="width:40%;"><col style="width:60%;"></colgroup> <tbody> <tr style="height:482.2px;"> <td style="padding:15px;vertical-align:top;"><img src="https://cdn.uza.uz/2026/05/07/15/14/1GYVJ2fADmgoCgl9PmKupqlphMNKV42E_front.jpg" style="width:100%;height:auto;border-radius:8px;display:block;box-shadow:0 4px 8px rgba(0,0,0,0.1);" alt="Фозилжон Отахонов"> <p><br></p> <p style="text-align:center;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><em>Foziljon Otaxonov, yuridik fanlari doktori, professor</em></span></p> </td> <td style="padding:15px;vertical-align:top;"> <p style="margin-top:0px;text-align:justify;"></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bu institutning huquqiy asosi Konstitutsiyamizda mustahkamlangan bo‘lib, har kim o‘z huquqlarini qonunda taqiqlanmagan usullar bilan himoya qilish huquqiga ega.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Hakamlik sudlarining huquqiy poydevori qaysi qonun bilan yaratilgan?</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– 2006-yilda qabul qilingan «Hakamlik sudlari to‘g‘risida»gi qonun mazkur institutning huquqiy asosini yaratdi. Unda hakamlik sudlarining maqomi, faoliyat prinsiplari, hakamlik muhokamasi tartibi, hakamlik bitimi va hakamlik sudyalariga qo‘yiladigan talablar aniq belgilangan. Mazkur qonun hakamlik sudlarini nodavlat tuzilma sifatida shakllantirish va iqtisodiy nizolarni muqobil hal qilish mexanizmini joriy etishda muhim ahamiyat kasb etdi.</span></p> <p style="text-align:justify;"></p> </td> </tr> </tbody> </table> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Keyingi yillarda mazkur sohada qanday muammolar kuzatildi?</strong></span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Amaliyot tahlillari ayrim holatlarda hakamlik sudlari vakolatlaridan qonunga zid tarzda foydalanilganini ko‘rsatdi. Xususan, davlat ishtirokidagi tashkilotlar bilan bog‘liq nizolarning hakamlik sudlarida ko‘rib chiqilishi, davlat xaridlari bilan bog‘liq shartnomalar yuzasidan nizolar hal qilinishi holatlari aniqlandi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bu esa soliq to‘lovchilar manfaatlariga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Shuningdek, vakolatli sudlar tomonidan hakamlik sudlari hal qiluv qarorlarini bekor qilish holatlari ham sezilarli oshdi. Masalan, 2020-yilda iqtisodiy sudlar tomonidan 7 ta hakamlik qarori bekor qilingan bo‘lsa, 2024-yilga kelib bu ko‘rsatkich 391 taga yetdi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Demak, shu kabi muammolarni hal qilish maqsadida yangi qonun qabul qilindi. Shundaymi? </strong></span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Yangi qonun<strong> </strong>aynan shu muammolarni bartaraf etishga qaratilgan. Maqsad hakamlik sudlari faoliyatini xalqaro standartlarga moslashtirish, davlat manfaatlarini himoya qilish va byudjet intizomini kuchaytirishdan iborat.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Qonun bilan<strong> </strong>Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks yangi 175-9 - modda bilan to‘ldirildi. Unga ko‘ra, hakamlik sudlarini qonunga xilof ravishda tashkil etish, davlat organlari, tashkilotlari va muassasalari, davlat ishtirokidagi korxonalar hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining hakamlik bitimi taraflari sifatida ishtirok etishi, shuningdek mazkur sub’ektlar tomonidan hakamlik sudi qarorlarining qonunga xilof ravishda ixtiyoriy ijro etilishi uchun mansabdor shaxslarga bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solish nazarda tutildi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Ushbu huquqbuzarliklar ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil ichida takroran sodir etilsa, mansabdor shaxslarga bazaviy hisoblash miqdorining o‘n baravaridan o‘n besh baravarigacha miqdorda jarima qo‘llanilishi belgilandi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Mazkur norma hakamlik sudlari faoliyatida qonuniylik va intizomni mustahkamlash, davlat manfaatlarini ishonchli himoya qilish hamda huquqbuzarliklarning oldini olishga xizmat qiluvchi muhim huquqiy kafolat hisoblanadi</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Aynan «Hakamlik sudlari to‘g‘risida»gi qonunga qanday o‘zgarishlar kiritildi? </strong></span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Avvalo, qonunchilikda hakamlik sudlarining huquqiy maqomi aniqlashtirildi. Xususan, doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudining nizomi uni tashkil etgan nodavlat notijorat tashkiloti tomonidan tasdiqlanadigan lokal hujjat sifatida belgilandi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Shu bilan birga, qonundagi «yuridik shaxs» atamasi «nodavlat notijorat tashkiloti» atamasiga, «nodavlat organ» atamasi esa «nodavlat tuzilma» atamasiga almashtirildi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bu o‘zgarishlar hakamlik sudlarining institutsional maqomini yanada aniq belgilashga xizmat qiladi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Davlat organlari, tashkilotlari va muassasalari, davlat ishtirokidagi korxonalar hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining hakamlik sudlarini tashkil etishi yoki hakamlik bitimi taraflari bo‘lishi mumkin emasligi mustahkamlandi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bu norma hakamlik muhokamasini asosan xususiy-huquqiy munosabatlar doirasida saqlash va davlat manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Yana bir muhim yangilik – doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi hakamlik sudlarini tashkil etish tartibi aniqlashtirildi. Endi bunday sudlar faqat nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan tashkil etiladi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bunda, hakamlik sudi qoidalarini va kamida uch nafar hakamlik sudyasidan iborat ro‘yxatni tasdiqlash talabi joriy etildi hamda sud tashkil etilgani haqidagi hujjatlarni tegishli adliya organiga yuborish majburiyati belgilandi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Qonun bilan hakamlik sudlarining vakolat doirasiga ham muhim cheklovlar kiritildi. Jumladan, ma’muriy, oilaviy va mehnat munosabatlaridan kelib chiquvchi nizolar, yer bilan bog‘liq ishlar, binolar va inshootlarga egalik huquqini belgilashga oid nizolar, shuningdek byudjet tizimi mablag‘larini undirish bilan bog‘liq ishlar hakamlik sudlari tomonidan ko‘rib chiqilmasligi belgilab qo‘yildi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Bundan tashqari, hakamlik sudyalarining kasbiy tayyorgarligiga alohida e’tibor qaratildi. Endi ular Adliya vazirligi tasdiqlaydigan maxsus dastur asosida o‘quv kurslaridan o‘tishi va o‘z malakasini muntazam oshirib borishi shart hisoblanadi. Bu hakamlik muhokamasi sifati va hal qiluv qarorlarining barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Qonun manfaatlar to‘qnashuvining oldini olishga qaratilgan muhim normalar bilan ham to‘ldirildi. Xususan, muayyan hakamlik muhokamasida hakamlik sudyasi sifatida ishtirok etgan shaxs keyinchalik shu ish bo‘yicha taraflarning vakili sifatida qatnashishi mumkin emasligi belgilandi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Hakamlik sudi hal qiluv qarorlari ustidan shikoyat qilish tartibi ham kengaytirildi. Endi huquqlari va majburiyatlari haqida qaror qabul qilingan, ammo ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslar ham hakamlik sudi hal qiluv qarorini bekor qilishni so‘rab vakolatli sudga murojaat qilishi mumkin. Bu protsessual adolat va sud himoyasi kafolatlarini kuchaytirishga xizmat qiladi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Shuningdek, davlat organlari, tashkilotlari va muassasalari, davlat ishtirokidagi korxonalar hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan hakamlik sudi qarorlarini ixtiyoriy ijro etishga yo‘l qo‘yilmasligi haqidagi norma joriy etildi. Bu davlat mablag‘lari va davlat manfaatlarini huquqiy jihatdan qo‘shimcha himoya qilishga qaratilgan muhim kafolat hisoblanadi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Byudjet intizomini kuchaytirish bo‘yicha qanday choralar ko‘rildi?</strong></span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Byudjet kodeksiga kiritilgan o‘zgartirishlar davlat moliyaviy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Endi byudjet mablag‘larini undirish bilan bog‘liq sud ishlarida vakolatli moliya va g‘aznachilik organlari majburiy tartibda ishtirok etadi. Shuningdek, g‘aznachilikda ro‘yxatdan o‘tmagan shartnomalar asosida tovar va xizmatlarni qabul qilish taqiqlandi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Davlat xaridlari sohasida ham muhim o‘zgarish bo‘ldi. Davlat xaridlari bo‘yicha shartnomalarni tegishli g‘aznachilik bo‘linmalarida ro‘yxatdan o‘tkazish talabi yanada kuchaytirildi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>– Protsessual kodekslarga kiritilgan o‘zgarishlar, umuman, mazkur yo‘nalishdagi islohotlarni qanday baholaysiz?</strong></span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">– Fuqarolik va iqtisodiy protsessual kodekslarga kiritilgan o‘zgarishlar sud himoyasi kafolatlarini kuchaytirishga xizmat qiladi. Masalan, hakamlik muhokamasida ishtirok etgan sudya keyinchalik shu ishda vakil bo‘lishi mumkin emasligi belgilangani manfaatlar to‘qnashuvining oldini oladi.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Ishda ishtirok etmagan, ammo huquq va majburiyatlariga daxl qilgan shaxslarga ham hakamlik sudi qarorlari ustidan shikoyat qilish huquqi berildi. Bu protsessual adolatni ta’minlash nuqtai nazaridan juda muhim.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Mazkur qonun hakamlik sudlari institutini rivojlantirish va uni zamonaviy talablarga moslashtirishda muhim bosqich bo‘ldi. </span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Qonun Konstitutsiyada belgilangan huquqiy kafolatlarni amaliyotda ta’minlash, fuqarolar va tadbirkorlik sub’ektlarining huquqlarini himoya qilish hamda davlat moliyaviy manfaatlarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Shu jihatdan, qonunni Yangi O‘zbekistonda muqobil nizolarni hal qilish tizimini yanada rivojlantirishga qaratilgan muhim islohot sifatida baholash mumkin.</span></p> <p><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;">Eslatib o‘tamiz, mazkur qonun 2026-yil 24-iyuldan kuchga kiradi. </span></p> <p style="text-align:right;"><span style="color:#000000;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:17px;"><strong>O‘zA muxbiri</strong><strong> Norgul Abduraimova</strong><strong> suhbatlashdi</strong></span></p>]]></turbo:content>
</item></channel></rss>